Dil: Türkçe

Aile buluşmalarında duygular: Her davranışa izin vermeden çocuğumun duygularını nasıl kabul edebilirim?

Çocuk psikolojisi ve gelişimiOkuma süresi: 6 dakikaYaş: 2-6

Yılbaşı yaklaşıyor ve duygular yoğunlaşıyor: Hediye heyecanı, akrabalarla yeniden karşılaşınca duyulan utangaçlık, öfke ya da hayal kırıklığı. Sınırlardan vazgeçmeden çocuğunuzun hissettiklerine nasıl eşlik edebileceğinizi öğrenin.

Makale görseli: Aile buluşmalarında duygular: Her davranışa izin vermeden çocuğumun duygularını nasıl kabul edebilirim?

Çocuğum aile buluşmalarında ya da arkadaşlarla bir aradayken neden beklenmedik tepkiler verebilir?

Kalabalık buluşmalar, gürültü, rutindeki değişiklikler ve uzun aradan sonra gelen karşılaşmalar bazı çocuklar için bunaltıcı olabilir. Üstelik çocuklar hayal kırıklığıyla baş etmeyi ve hissettiklerini ifade etmeyi hâlâ öğreniyor.

Ama önemli bir soru daha var: Biz bu buluşmaya nasıl bir hâlde geliyoruz?

Belki günlerdir yemekleri planlıyor, hediyeleri hazırlıyor ve herkesle ilgileniyoruz. Yorgun olduğumuzda itirazlara ya da plan değişikliklerine karşı sabrımız azalır. Başka bir gün sabırla eşlik edeceğimiz bir öfke nöbeti, o an bize dayanılmaz gelebilir.

Çocuğun davranışını nasıl yorumladığımız da etkilidir: Selam vermemesini terbiyesizlik, öfkesini ise meydan okuma olarak görebiliriz. Oysa çocuk belki de rahatsızlığını ya da hayal kırıklığını ifade ediyordur.

Ona neler olduğunu anlamak ve kendi hâlimizi fark etmek, yalnızca tükenmişlikle tepki vermek yerine daha bilinçli yanıt vermemize yardımcı olur.

Çocuğum neden ağlıyor, saklanıyor ya da akrabalarını veya arkadaşlarını selamlamak istemiyor?

Küçük bir çocuk, daha önce görmeyi çok istediği bir akrabasını görünce arkanıza saklanabilir. Belki rahatlamak için biraz zamana ihtiyacı vardır.

Küçük çocuklar dürtülerini kontrol etme ve yoğun duygularla baş etme becerilerini hâlâ geliştiriyor. Öpücük ya da hemen selam vermesini istemek yerine şöyle diyebilirsiniz: “Biraz zamana ihtiyacın olduğunu görüyorum. İstediğin zaman el sallayarak selam verebiliriz.”

Onun temposuna saygı göstermek, sosyal becerileri öğretmekten vazgeçmek değil; bunu fiziksel temasa zorlamadan ve onu utandırmadan yapmak demektir.

Başkalarının ne düşüneceğinden endişe ediyorsanız, iyi bir ebeveyn olduğunuzu çocuğunuzun hemen söz dinlemesiyle kanıtlamak zorunda olmadığınızı hatırlayın. Selamlaşmayı bir mücadeleye dönüştürmeden ona eşlik edebilir ve alternatifler sunabilirsiniz.

Hediyeye kızarsa ya da hayal kırıklığına uğrarsa ne yapmalıyım?

Çocuğunuzun bir hediyeyi açtığını ve içinden beklediği oyuncağın çıkmadığını düşünün. Ağlayabilir, itiraz edebilir ya da beğenmediğini söyleyebilir. Özellikle hediyeyi büyük bir heyecanla seçtiyseniz, tepkisi sizi hayal kırıklığına uğratabilir.

Ancak bir çocuk nankör olmadan da hayal kırıklığı yaşayabilir. Beklentileriyle baş etmeyi ve hissettiklerini ifade etmeyi hâlâ öğreniyor.

Şöyle yanıt verebilirsiniz: “Başka bir oyuncak bekliyordun ve hayal kırıklığına uğradın. Seni anlıyorum.” Onu heyecanlıymış gibi davranmaya zorlamanız gerekmez. Sakinleştiğinde, fikrini saygıyla ifade etmeyi ve bu incelik için teşekkür etmeyi öğretebilirsiniz.

Onun tepkisinin sizde ne uyandırdığına da bakmakta fayda var. Belki kırılıyorsunuz, başkalarının yanında utanıyorsunuz ya da tepkisini nankörlük olarak yorumluyorsunuz. Kendi beklentilerinizin sorumluluğunu çocuğa yüklemeden hayal kırıklığınızı kabul edebilirsiniz. Önemli olan, bunu nasıl ve ne zaman ifade edeceğinizi seçmektir.

Duygularını yok saymadan nasıl sınır koyabilirim?

Onaylamak, her davranışı uygun bulmak demek değildir. Çocuğunuz bir oyuncağı istediği için kuzenine vurursa, öfkesini anlayıp saldırgan davranışı durdurabilirsiniz: “Kızgın olduğunu anlıyorum ama vurmana izin vermeyeceğim. Bunu çözmek için başka bir yol bulalım.”

Duyarlı ve ilgili ilişkiler, duygusal ve sosyal gelişimi destekler. Harvard Üniversitesi bünyesindeki Center on the Developing Child, yetişkinlerin dinlediği, karşılık verdiği ve çocuğun ifade ettiklerini kelimelere döktüğü etkileşimlerin önemini vurgular.

Peki sınırı koyması gereken kişi de tükenmiş ya da öfkeliyse ne olur?

Böyle anlarda ne yapmanın doğru olacağını bilip yine de bunu yapmakta zorlanabiliriz. Yorgunluk, sesimizi yükseltmemize ya da öfke nöbetini bir an önce bitirmeye çalışmamıza yol açabilir. Bu yüzden çocuğun duygularına eşlik etmek, kendi duygularımızı da fark etmeyi gerektirir (Hajal ve Paley, 2020).

Kontrolünüzü kaybetmek üzere olduğunuzu fark ederseniz daha az konuşun ve sınırı koruyun. Herkes güvendeyse sakinleşmek için kendinize bir an tanıyabilirsiniz. Çocuk birine zarar veriyorsa önce bu davranışı durdurmalısınız.

Şöyle diyebilirsiniz: “Çok sinirleniyorum ve daha yavaş konuşmam gerekiyor. Vurmana izin vermeyeceğim. Biraz duralım.”

Bağırdıysanız bile durumu onarabilirsiniz. Sakinleştiğinizde ona şunu söyleyin: “Az önce bağırdım ve seninle öyle konuşmaktan hoşlanmadım. Özür dilerim. Sınır aynı: Vurmak yok.”

Özür dilemek otoritenizi kaybettirmez. Hata yapabileceğimizi, sorumluluk alabileceğimizi ve daha iyi bir yol arayabileceğimizi öğretir.

Bir aile kutlamasında çocuğumun duygularına nasıl eşlik edebilirim?

Bir kutlamadan önce ya da kutlama sırasında şu beş adımı deneyin:

2 ile 6 yaş arasındaki çocukların duygularını düzenlemek için çok fazla yardıma ihtiyaç duyduğunu unutmayın. Hemen sakinleşmeseler bile sizin sakinliğiniz onlara yol gösterebilir. Sizin de dinlenmeye ya da desteğe ihtiyacınız olabilir.

İyi bir ebeveyn olmak için her şeyi kusursuz yapmanız gerekmez. Önemli olan, neler olduğunu fark etmeyi öğrenmek, sınırları korumak ve işler beklediğiniz gibi gitmediğinde ilişkiyi onarmaktır.

Oyna

Sevinci, üzüntüyü, öfkeyi ve korkuyu tanımayı, onlara ad vermeyi, nefes alarak sakinleşmeyi ve bir çözüm aramayı.

Cleo ile Nasıl Hissediyor?

Yazdır

Duygulara evet, sınırlara da: Kavgasız aile buluşmaları. Bu yılbaşında birlikte yapabileceğiniz bir etkinlik. Resimler ve günlük durumlar sayesinde çocuğunuz akrabalarını ya da arkadaşlarını gördüğünde, beklemediği bir hediye aldığında ya da gürültüden uzaklaşıp dinlenmeye ihtiyaç duyduğunda nasıl hissettiğini fark edebilecek.

PDF'yi indir

Sık sorulan sorular

Çocuğumu öpücük vermeye zorlamalı mıyım?

Hayır. El sallayabilir, merhaba diyebilir ya da beşlik çakabilir. Böylece beden sınırlarına saygı göstererek başkalarıyla ilişki kurmayı öğrenir.

Hediyeyi verenin yanında hediyeyi beğenmediğini söylerse ne yapmalıyım?

Hayal kırıklığını kabul edin, ardından ona saygılı bir alternatif öğretin: “Beklediğin şey olmadığını söyleyebilir ve seni düşündükleri için teşekkür edebilirsin.”

Bütün duygularını onaylarsam çocuğumu şımartmış olur muyum?

Hayır. Onaylamak, bütün isteklerini yerine getirmek anlamına gelmez. Öfkesini dinleyip sınırlarınızı koruyabilirsiniz; örneğin bir şeyi satın almayabilir ya da birine zarar vermesine izin vermeyebilirsiniz.

Cleo & Cuquin duygular ve sınırlar hakkında konuşmaya nasıl yardımcı olabilir?

Bir bölümü izledikten sonra her karakterin nasıl hissettiğini ve kızdığında ya da üzüldüğünde ne yapabileceğini sorun. Ayrıca oyuncak bebeklerle farklı bir çözümü canlandırabilirsiniz.

Kaynaklar

  1. American Academy of Pediatrics. What's the Best Way to Discipline My Child? HealthyChildren.org.
  2. Center on the Developing Child at Harvard University. Serve and Return. developingchild.harvard.edu.
  3. Hajal, N. J., & Paley, B. (2020). Parental emotion and emotion regulation: A critical target of study for research and intervention to promote child emotion socialization. Developmental Psychology, 56(3), 403-417. https://doi.org/10.1037/dev0000864

Uzmanların imzası: Beatriz Fuentetaja de la Mata, Öğretmen ve Montessori Rehberi · Valle Molinero, Lisanslı Psikolog M-33177 · Co&Co Training

Gözden geçirme tarihi: 18 Kasım 2026

Diğer rehberler