Πώς μαθαίνουμε στα παιδιά να αναγνωρίζουν τα συναισθήματα: πώς βοηθώ το παιδί μου να βάλει όνομα σε αυτό που νιώθει;

Γιατί δυσκολεύεται το παιδί μου να εξηγήσει τι του συμβαίνει;

Ένα παιδί μπορεί να κλαίει, να φωνάζει, να κρύβεται ή να μένει σιωπηλό χωρίς να ξέρει να εξηγήσει τι του συμβαίνει. Μερικές φορές βλέπουμε τη συμπεριφορά του, αλλά δεν γνωρίζουμε το συναίσθημα που κρύβεται από πίσω. Μπορεί μάλιστα να νιώθει πολλά πράγματα ταυτόχρονα.

Ανάμεσα στα 2 και στα 6 χρόνια, τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τι τους συμβαίνει και να το εξηγούν. Δεν μπορούν πάντα να ξεχωρίσουν αν είναι θυμωμένα, απογοητευμένα, αγχωμένα ή λυπημένα.

Γι’ αυτό, όταν προσπαθούμε να τα βοηθήσουμε, δεν χρειάζεται να ξεκινάμε ρωτώντας «τι έχεις;». Μπορούμε να δοκιμάσουμε κάτι πιο απλό: «Θύμωσες που δεν βγήκε όπως ήθελες;».

Δεν πρόκειται να μαντέψουμε τι νιώθουν, αλλά να τους προσφέρουμε λέξεις ώστε να μπορούν να το αναγνωρίζουν σιγά σιγά.

Η έρευνα των Denham και συνεργατών έδειξε ότι τα παιδιά που κατανοούσαν καλύτερα τα συναισθήματα είχαν επίσης καλύτερες δεξιότητες στις σχέσεις τους με τους άλλους. Το να μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τι νιώθουμε μπορεί να μας βοηθήσει να καταλαβαίνουμε και τι συμβαίνει στους ανθρώπους γύρω μας.

Βοηθά να δίνουμε όνομα σε αυτό που νιώθει το παιδί μας;

Φανταστείτε ότι το παιδί σας παίζει και ένας πύργος γκρεμίζεται ακριβώς τη στιγμή που ήταν έτοιμο να τον τελειώσει.

Μπορεί να φωνάξει, να πετάξει τα τουβλάκια ή να φύγει θυμωμένο. Εκείνη τη στιγμή ίσως να μην μπορεί ακόμη να εξηγήσει τι το ενόχλησε.

Μπορείτε να πλησιάσετε και να του πείτε: «Ωχ! Έπεσε ακριβώς τη στιγμή που τον τελείωνες. Θύμωσες;».

Μερικές φορές, όταν βρίσκουμε μια λέξη για αυτό που μας συμβαίνει, το καταλαβαίνουμε καλύτερα.

Σε μια έρευνα των Lieberman και συνεργατών, ενήλικες που έδιναν όνομα σε συναισθήματα ενώ κοίταζαν εικόνες έδειξαν μικρότερη αντίδραση σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα. Η μελέτη αυτή μάς βοηθά να καταλάβουμε γιατί μπορεί να είναι χρήσιμο να μιλάμε για αυτό που νιώθουμε, αν και δεν σημαίνει ότι, αν ονομάσουμε ένα συναίσθημα, το παιδί θα ηρεμήσει αυτόματα.

Το σημαντικό είναι να στεκόμαστε δίπλα του χωρίς να του επιβάλλουμε τη δική μας ερμηνεία.

Αν πείτε «είσαι λυπημένος» και σας απαντήσει «όχι, είμαι θυμωμένος!», μπορείτε να εκμεταλλευτείτε την ευκαιρία για να το ρωτήσετε τι έγινε. Η συζήτηση μετράει περισσότερο από το να το πετύχετε με την πρώτη.

Πώς μαθαίνει ένα παιδί να ξεχωρίζει τα συναισθήματά του;

Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα παρατηρώντας καταστάσεις, ακούγοντας πώς τα περιγράφουν οι άλλοι και συνδέοντάς τα με τις δικές μας εμπειρίες.

Δεν αρκεί να τους δείξουμε ένα λυπημένο ή ένα χαρούμενο πρόσωπο. Χρειάζεται επίσης να ανακαλύψουν τι συνέβη, τι περίμεναν και πώς νιώθουν μετά.

Για παράδειγμα, η ίδια κατάσταση μπορεί να προκαλέσει διαφορετικά συναισθήματα. Όταν ένας φίλος φεύγει, ένα παιδί μπορεί να νιώσει λύπη, ενώ ένα άλλο μπορεί να θυμώσει επειδή ήθελε να συνεχίσει το παιχνίδι.

Επιπλέον, τα συναισθήματα μπορούν να αλλάζουν. Μπορεί να ξεκινήσουμε νιώθοντας θυμό και να καταλήξουμε να νιώθουμε λύπη ή να είμαστε χαρούμενοι και αγχωμένοι ταυτόχρονα.

Μια μελέτη των Grosse και συνεργατών παρατήρησε πώς το συναισθηματικό λεξιλόγιο των παιδιών διευρύνεται ανάμεσα στα 4 και στα 11 χρόνια. Σιγά σιγά, μαθαίνουν λέξεις που τους επιτρέπουν να περιγράφουν καλύτερα τι νιώθουν.

Μπορούμε να αξιοποιήσουμε παραμύθια, παιχνίδια και επεισόδια των Cleo & Cuquin για να ρωτήσουμε πώς νιώθουν οι χαρακτήρες και τι έχει συμβεί πριν. Έτσι, τα παιδιά ανακαλύπτουν ότι ένα συναίσθημα σχετίζεται με μια εμπειρία, ακόμη κι αν δεν μπορούμε πάντα να το καταλάβουμε μόνο από την έκφραση ενός προσώπου.

Πώς μπορούμε να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματα με τους Cleo & Cuquin;

Μια καλή ευκαιρία για να ξεκινήσετε είναι να δείτε μαζί το «Emotion Song» των Cleo & Cuquin (το τραγούδι των συναισθημάτων, στα αγγλικά).

Σε αυτό το επεισόδιο, ο Cuquin θέλει να παίξει με ένα ρομπότ που χαλάει σιγά σιγά, και εμφανίζονται διάφορα συναισθήματα. Μπορούμε να αξιοποιήσουμε όσα συμβαίνουν για να συζητήσουμε με το παιδί μας, χωρίς να χρειάζεται να ξέρει όλες τις λέξεις ούτε να απαντήσει σωστά.

• Δείτε τι έχει συμβεί. Πριν ρωτήσετε τι νιώθει ο χαρακτήρας, παρατηρήστε μαζί με το παιδί σας τι έγινε. Χάλασε κάτι; Πέτυχε αυτό που ήθελε; Συνέβη κάτι απρόσμενο;
• Ρωτήστε τι μπορεί να νιώθει. «Πώς λες να νιώθει ο Cuquin;». Αφήστε το να απαντήσει με τα δικά του λόγια. Μπορεί να πει ότι είναι λυπημένος, θυμωμένος ή ότι δεν ξέρει.
• Βοηθήστε το να βρει λέξεις. Αν δυσκολεύεται, μπορείτε να του προτείνετε κάποια επιλογή: «Μήπως είναι λυπημένος επειδή χάλασε το ρομπότ; Ή μήπως θύμωσε;».
• Συνδέστε την ιστορία με τη δική του εμπειρία. «Σου έχει συμβεί ποτέ κάτι παρόμοιο;». Δεν χρειάζεται να μοιραστεί μια προσωπική εμπειρία αν δεν θέλει.
• Μιλήστε και για το τι νιώθετε εσείς. Μπορείτε να του πείτε ότι χαρήκατε όταν τελειώσατε κάτι ή ότι απογοητευτήκατε όταν κάτι δεν βγήκε όπως το περιμένατε. Έτσι ανακαλύπτει ότι τα συναισθήματα είναι μέρος της ζωής όλων μας.

Δεν χρειάζεται να τα κάνετε όλα με τη μία. Μερικές φορές, μια ερώτηση και λίγα λεπτά συζήτησης είναι αρκετά.

Συχνές ερωτήσεις

Βιβλιογραφία

1. Denham, S. A., et al. (2003). Preschool emotional competence: Pathway to social competence? Child Development, 74(1), 238-256. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00533
2. Lieberman, M. D., et al. (2007). Putting feelings into words: Affect labeling disrupts amygdala activity in response to affective stimuli. Psychological Science, 18(5), 421-428. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2007.01916.x
3. Grosse, G., et al. (2021). Let's talk about emotions: The development of children's emotion vocabulary from 4 to 11 years of age. Affective Science, 2(2), 150-162. https://doi.org/10.1007/s42761-021-00040-2

Υπογραφή ειδικού: Valle Molinero, Πιστοποιημένη Ψυχολόγος M-33177, Co&Co Training

Ημερομηνία αναθεώρησης: 29 Οκτωβρίου 2026